Faruk Türkoğlu - Günümüzde internet okuryazarlığı, bildiğimiz okuryazarlık kadar önemli sayılıyor. Çünkü nüfusun çoğunluğu internet teknolojilerine egemen olmadan ekonomide sürdürülebilir bir büyüme ivmesine ulaşma imkânı artık yok!

Dünyada 18 yaşını dolduran internet, yeni atılımlarla rüştünü ispat edip, hayatın her alanına damgasını vurmaya hazırlanıyor. Türkiye’de ise internet kullanımı nisan ayında 16 yılını doldurarak çocukluk çağından erginlik dönemine girecek. 20 dernekten oluşan bilişim teknolojisi sivil toplum kuruluşları platformu, 7 Nisan’dan başlayarak 2 hafta süre ile internetin hayatın ve ekonomin her alanında yaygınlaşmasını amaçlayan eylem ve etkinlikler yapacak. Bu tür çalışmalar etkili olduğu ve hükümet de internet okuryazarlığını yükseltmek için gerekenleri yaptığı takdirde, 4. bilgi devriminde de treni kaçırmaktan kurtulacağız.

3 devrimde geç kaldık

İlk bilgi devrimi milattan 5000 yıl önce Mezopotamya’da yazının bulunması ile başladı. İkinci dönüm noktası Çin’de milattan 14 yüzyıl önce icat edilen “kitap” oldu. Üçüncü devrim ise Johannes Gutenberg’in 15. yüzyılın ortasında Almanya’da matbaayı kurmasından sonra tüm dünya ülkelerine yayıldı. Anadolu insanı her üç devrimde de maalesef geç kaldı.

Bilgi iletişimindeki bu üç devrim, toplumsal ve ekonomik hayatta önemli değişikliklere yol açtı. Her devrimde yeni zihniyet ve düşünce tarzları, yeni yaklaşımlar ve yeni bakış açıları gerekli oldu. Geç kalanlar, uygarlık yarışında ister istemez tur kaybetti.

Bugün 4. devrimin başlangıç yıllarını yaşıyoruz. İnternet ve diğer elektronik iletişim araçları, bilginin sınır tanımadan ve büyük bir hızla ülkeden ülkeye dolaşımına imkân veriyor. Bu yeni devrim, dünyaya bakışımızı ve olayları algılama tarzımızda köklü bir değişimi zorunlu kılıyor.

21. yüzyılda bilgi, ekonomide önemli bir üretim gücü ve faktörü olarak kabul ediliyor. Örneğin bir otomobilin değerinin yaklaşık yarısı, tasarımdan satış sonrası servise kadar bilgiden oluşuyor. Makine ve teçhizat ile parasal sermaye yine önemli ama üretim, pazar ve tüketici hakkındaki “bilgi” artık ekonomide başrolü oynuyor.

Web 2.0 dönemi

İnternetin ilk aşamasında kişi bilgisayarı ile dünyaya, dünyanın bilgisine erişme imkânını buluyordu. Bu yöntem, bir kişinin bir mağazaya gidip belirli bir ürünü talep etmesine benziyordu. Web 2.0 denen ikinci aşamada ise internet dev bir pazar yerine dönüşecek. Tek bir mağazanın dinginliği, yerini global bilgi pazarının karmaşık ama sonuna kadar dinamik ortamına bırakacak. Bu aşamada soyut ve donuk bilgi yerine, insanlar ve insanların katılımı önemli olacak. WEB 2.0′da Wikipedia ve YouTube gibi kitlesel internet platformları iyice yaygınlaşacak. Bu kitleselleşme akımı içinde bireysel tercihler de ön plana çıkacak. İletişim araçlarında kitlesel dijitalleşme doğrultusunda yol alındığında, kullanıcılar istedikleri videoları ve yayınları belirli bir merkezden talep edebilecek. Böylece herkes neredeyse kendine özel bir TV kanalı oluşturabilecek. Kitlesel platformların ortaya çıkardığı sakıncalar, bireysel tercihlerin önünün açılmasıyla dengelenecek.

Yakın gelecekte cep telefonu ile internet bütünleşme süreci hızlanacak. İnternet şirketleri, dünyada 3 milyarı aşkın kişinin kullandığı cep telefonunu ve benzer mobil haberleşme araçlarını, internetin imkânları ile birleştirdiğinde insanlar dünya ölçüsünde dev bir platformda buluşacak. Bu platform, siyasetten ekonomiye, eğitimden sağlığa kadar hayatın her alanında oyunun kurallarını değiştirecek.

Yeni devrim ne getirecek

4. bilgi devrimi gelecek yıllarda aşağıdakilere benzeyen çok sayıda yeni buluş ve açılımla, daha çok insanın bilgiye ulaşımını sağlayacak:

- Moore Yasası doğrultusunda bilgisayar ve internetin kapasitesi her 18 ayda bir maliyet artışı olmadan 2 katına çıkacak. Bugün 1000 dolara satılan bir dizüstü bilgisayar, 10 yıl sonra 100 doların altında fiyatlarla satışa sunulacak.

- Grid sistemi ile bilgisayarların internet aracılığıyla bağlanması araştırma potansiyelini büyük boyutlara yükseltecek. Grid sistemi özellikle uzun sürecek, karmaşık hesaplamaların gerektiği araştırmaların kolaylaştırılmasını sağlayacak. Halen mevcut bilgisayarların kapasitesinin yüzde 99′u kullanılamıyor.

- Hipertekst olanağı hipervideoda da uygulanacak. Örneğin filmdeki bir görüntünün üzerine tıklandığında, ekranda bu görüntü ile ilgili yeni bir klip ortaya çıkacak.

Günlük hayata etkileri

Wimax teknolojisi ile internetten yararlanmak ucuzlayacak. Web 2.0 dönemi aşağıdaki alanlarda devrimci değişimlerin yaşanmasını sağlayacak.

- Medyada okur ve izleyiciler pasif alıcı olmaktan kurtulup, iletişim aracının oluşumuna giderek daha fazla katılacak.

- Eğitimde, ABD’den Türkiye’ye kadar dünyanın tüm ülkelerinde neredeyse aynı kalan müfredat ve öğretim yöntemleri değişim sürecine girecek. Uzaktan öğrenim sistemleri yetkinleştiğinde kendini yetiştirmek isteyen herkes bilgi ve becerilerini artırabilecek.

- Giyim eşyalarının bile bir internet erişim noktası olarak kullanılması, özellikle kardiyolojik rahatsızlıkların uzaktan izlenmesini kolaylaştıracak.

- Sanayide, tüketicilerin zevk ve tercihlerindeki değişimi internet sayesinde kısa sürede belirleyebilen şirketler, hedef kitlelerine göre ürünlerini farklılaştırmakta zorlanmayacak.

- TV ekranına yansıtılacak bir hipermarketin reyon görüntülerinde, işaretlenen ürünler kısa sürede evlere teslim edilecek.

Bilgi enflasyonuna çözüm

İnternette veri trafiğinin her yıl 2 katına çıkması ve belirli bir konuda arama yapıldığında bazen binlerce sayfa ile ilgili belgelerin ekrana gelmesi bilişim teknolojilerinden yararlanmayı zorlaştırıyor. Bu bilgi sağanağı nedeniyle insanlar gerçekten işlerine yarayacak bilgiye ulaşamıyor. Daha etkili arama teknikleri ve bilgiye ulaşmak için bir kroki görevini yapacak yeni navigasyon yöntemleri zamanla hedeflenen bilginin kolayca bulunmasını sağlayacak.

Navigasyon konusundaki çalışmalar hızla ilerliyor. ABD’deki Virginia Teknik Üniversitesi’nde geliştirilen yeni bir arama motoru, gelecek yıllarda bugünkülerin yerini alacak. System X adlı süper bilgisayarda denenen ve adına “Storyteller” (hikâye anlatıcı) denen bu arama motoru, belirli konulardaki bilgileri birleştirebiliyor ve en yararlı bilgileri seçiyor. Şimdilik biyoloji ve gen araştırmalarında kullanılan sistem, bilimsel dergilerde yayımlanan makaleler arasındaki çelişki ve bağlantı noktalarını bulabiliyor.

Bugünkü internet nükleer fizikçilerin birbirleriyle iletişim kurması için 1989′da icat edilmişti. Biyologların kullandığı Storyteller ise kitlelerin yararlanacağı bir bilgi platformuna dönüştüğünde araştırmacıların önüne yeni ufuklar açacak.

Dijital uçurum tehlikesi

Geleceğin dünyasında nüfusunun neredeyse tamamı bir bilgisayara ve internet erişimine sahip olan ülkelerin ekonomisi, bu imkânlara daha az sahip olan ülkelere göre daha hızlı büyüyecek. Aynı uçurum, bir ülkedeki dijital nüfus ile diğerleri arasındaki gelir ve refah farklılığını da artıracak. Birleşmiş Milletler’in ve hükümetlerin, bu uçurumu kapama konusunda etkin önlemler alması ise kitlelerin bu konuda taleplerini yükseltmeleri ile çabuklaştırılacak.

Her teknolojik yenilikte olduğu gibi internetin de olumlu ve olumsuz etkileri giderek daha belirgin hale gelecek. İnternetin sağladığı kitlesellik ve şeffaflık, gelecek yıllarda hükümetlerin ve derin devletin kapalı kapılar ardındaki gizli eylemlerini zorlaştıracak. Ancak hükümetlerin yeni teknolojiler sayesinde, insanların hayat güzergâhlarını hatta her hareketini izleyebilme imkânını elde etmesi, özgürlükleri kısıtlayacak.

20. yüzyılda telefon, televizyon ve otomobilin ekonomide ortaya çıkardığı değişimi gelecek yıllarda bilgi devrimi ve internet okuryazarlığı yaratacak. İnsanımız dördüncü bilgi devriminde de geç kaldığı takdirde çağdaş uygarlığa yetişme hep bir hayal olarak kalacak.

Kaynak: Referans

07 April 2008