M.Ali Kışlalı - Yazının başlığına ‘Basında, kendine özgü kabul edilmiş etik kurallar dışı yönetme’ koymam gerekirdi. Uzun olacağı için bu yabancı kökenli kelimeyi, ‘manipülasyon’u seçtim. Sabah-ATV grubunun satışı dolayısıyla ortaya çıkan bir tartışma konusu hakkında yazmak için.
İlk yayımlandığı günden bu yana, Türkiye’nin en büyük gazetesi Hürriyet’e rakip olarak gözükmüş Sabah şimdi AKP’ye çok yakın bir aile tarafından satın alınınca vasıflarını koruyup korumayacağı merak ediliyor.
54 yıllık meslek yaşamımda yerli ve yabancı; günlük gazetelerde, haftalık dergilerde, haber ajanslarında, radyolarda çeşitli düzeylerde görevler yaptım. Sahip olup yönettiğim dergilerin sorumluluğunu da taşıdım. Onun için konunun ne kadar çok boyutlu olduğunun farkında olmakla birlikte şimdi sadece bunlardan bir bölümü üzerinde duracağım. Bu da gazetenin manipülasyona uğratılıp uğratılmayacağı ile ilgili olacak.
Sabah’ın yeni sahiplerinin kontrolünde kalitesini ve okur sayısını muhafaza edebilmesi, büyük ölçüde gazeteden sahiplerin ne beklediklerine bağlı kalacak.
Muhabir ya da Ankara bürosu yöneticisi olarak çalıştığım gazeteler arasında siyasi parti organları olduğu gibi, Hürriyet, Milliyet, Tercüman, Türkiye, The New York Times, The Daily Telegraph gibi çeşitli eğilimleri bilinenler de vardı. Bunlardan bir kısmının okurları nezdinde oluşturdukları itibarlarını her kesimde, her zaman muhafaza edemediklerini de görmüşümdür.
Bu konulardaki dalgalanmalar Batı’nın varlıkları yüz yıllara varan basınında değil, basın gelenekleri henüz yerleşmemiş olan ülkemizde görüldü. Onun için de örneğin sahip değiştiren Wall Street Journal’da hiçbir değişiklik görülmezken, bizde ‘Sabah’ın hali ne olacak?’ diye merak ediliyor.
İster gazete, ister dergi ya da radyo veya televizyon olsun, medya yayınlarındaki yerleşmiş inanılırlığa ve kabul edilmiş kurallara uyma derecesine göre itibar kazanıyorlar. İtibar her zaman en fazla okur, seyirci ya da dinleyici sağlamayabiliyor.
Türkiye’de bu ölçütlere görece uyarak bir yerlere ulaşmış organlar yok değil. Ama ortaya çıkan sosyal, ekonomik ve siyasi koşullar bunların bünyelerinde ciddi dalgalanmaları kolayca yaratabiliyorlar.
Yeni sahiplerinin çıkarlarıyla, grubun bugüne kadar oluşmuş okur ve seyircilerinin özümsedikleri yayımların uyuşmazlığa düşüp düşmeyeceği yeni yönetimin uygulamalarıyla herhalde çok geçmeden ortaya çıkacak.
Bu konudaki soru işaretleri yaygınlaştığında, yayın grubunu satın alanların ilk işi ‘Yayın ilkeleri değişmeyecek’ garantisini vermek oldu. Bu mevcut okur ve seyircileri yeni dönem başında kaybetmeme gayretinin işareti.
Bu garantiyi vermek kolay da, gerçekleştirmek de kolay mı?
Bir süredir kendine özgü uygulamalarıyla, bir resmi kontrol altında yayım yapan grupta görülen yaklaşım farklılıklarının yeni dönem için uygun zemin hazırlamış olması bir avantaj. Ama uzun süreden beri yakından gözlemlediğim, asırlık deneyimler ve gelenekler kazanmış ABD ve İngiliz basını ile mukayese edildiğinde bebeklik çağını yaşamakta olan medyamızda bu verilen sözün, oradaki gibi kolay yerine getirilebileceğini sanmıyorum. Bunun öncelikli sebeplerinin başında, ülkedeki medya sahipleriyle siyasi iktidar ilişkilerinin henüz yerleşmiş etik kurallara bağlanamamış olması geliyor.
Sabah grubunu satın alan, AKP yanlısı ailenin yayınların objektif ölçüler içinde yapılmasını ne kadar içine sindirebileceği en önemli merak konusu. Bunca yıl Batı’da kabul edilmiş kurallara uyma gayretiyle çalışan bir gazeteci olarak, şimdi yeni kurum sahipleri döneminde oradaki meslektaşlarımın hangi kaygılar içinde olduklarını da düşünebiliyorum.
Bu kaygıların yatıştırılması için, gazetenin öncelikle içinde belirli güven verici havanın oluşması, sonra da bu havanın okurlara yansıması gerekiyor.
Türkiye’de medya, benzer değişikliklere daha önce şahit oldu. Bunlardan bir kısmında çok büyük dalgalanmalar yaşandı. Sonra ulaşılan noktalarda daha başarılı olunduğu da görülebildi. Sabah konusunda bunlardan dersler çıkarılıp çıkarılmadığı herhalde orta dönemde görülecek.
Kaynak: Radikal
27 December 2007
